Z jakimi wyzwaniami wiąże się doświadczenie amputacji? Jakie emocje towarzyszą adaptacji i jakie są jej etapy? Kiedy udać się do specjalisty? Z czym wiąże się protezowanie? W tym artykule znajdziesz odpowiedzi na najważniejsze pytania dotyczące życia po amputacji, wsparcia psychologicznego oraz procesu powrotu do codziennego funkcjonowania.
Doświadczenie amputacji – z czym się wiąże?
Amputacja to bardzo trudne doświadczenie, które wiąże się z ogromną ilością zmian. W pierwszych miesiącach mogą towarzyszyć Ci ciężkie emocje jak chaos, zagubienie, przerażenie czy osamotnienie. Odczuwanie tego typu emocji jest normalne i pomaga przejść przez proces adaptacji do nowej sytuacji.
Ważne jest, aby pamiętać, że amputacja nie jest czymś do czego możemy się przygotować, czy przewidzieć. Jest jak nieproszony gość w naszym życiu. To forma szczególnego rodzaju straty, która wiąże się nie tylko z brakiem fizycznej części ciała ale też przede wszystkim realną utratą części siebie. Amputacja ma charakter traumatyczny. Wykracza poza zakres normalnych doświadczeń stresowych, które dotychczas pojawiały się w życiu.
Pamiętaj, że ludzki umysł jest organem, który jest dostosowany do radzenia sobie z różnymi trudnymi sytuacjami, oraz ma gotowość do uczenia się i adaptacji do nowych potrzeb.
Od pierwszych dni po zabiegu ważna jest rozmowa i rehabilitacja, które pomogą zyskać kontrolę nad emocjami i własnym ciałem.
Dobrze jest mieć świadomość, że normalne jest to, że przeżywasz bardzo silne i zmienne emocje, szczególnie w pierwszych miesiącach po amputacji i podczas zaprotezowania. Mogą Ci towarzyszyć takie uczucia jak: strach, depresyjność, gniew, złość, wstyd, poczucie winy i krzywdy, apatia czy zwątpienie.
Pamiętaj, że każda emocja ma swój początek i koniec. Jeżeli pozwolisz wybrzmieć uczuciu to szybciej się ono wyciszy. Dlatego nie bój się dopuścić do siebie tego, co czujesz w związku z amputacją.
Etapy adaptacji do amputacji
Proces adaptacji do amputacji, można porównać do żałoby po szczególnej stracie części siebie. Tak samo, jak żałoba – adaptacja ma swoje etapy. Przechodzenie przez nie jest zupełnie normalne w radzeniu sobie z nadzwyczajną sytuacją. Proces budowania akceptacji w stosunku do nowych okoliczności wymaga czasu, który przepełniony jest trudnymi emocjami o zmiennym nasileniu.
- Szok – następuje zaraz po uzyskanej informacji o amputacji (lub jeszcze w jej trakcie). Jest to czas dezinformacji, w którym umysł broni się przed dopuszczeniem do siebie scenariusza w którym traci kończynę. Pojawia się wtedy zaprzeczenie, zdziwienie lub maskowana akceptacja. Taka reakcja to zdrowe radzenie sobie z bardzo intensywnym stresem i napięciem.
- Etap oczekiwania poprawy – w tym okresie jesteś już świadomy swojego stanu, jednak może pojawić się myśl, że aktualny układ jest tylko przejściowy. Może ogarnąć Cię silne pragnienie naprawy sytuacji.
- Etap buntu – to czas, kiedy nadejdzie konfrontacja z autentycznymi przeżyciami, które wiążą się z amputacją. Mierząc się z nowymi warunkami życia i spadkiem samodzielności ciężko się bronić przed prawdziwymi emocjami, które wyzwala amputacja. Na tym etapie możesz przeżywać silny lęk, poczucie beznadziejności i niesprawiedliwości. Możesz zadawać sobie pytania “dlaczego ja?”, co może doprowadzić do poszukiwania winnego całej sytuacji. To normalna reakcja. Daj sobie przestrzeń na wyrażanie napięcia i frustracji.
- Etap depresyjności – okres odczuwania głębokiego ale adekwatnego smutku, żałoby po utracie kończyny. Na tym etapie następuje uświadomienie, że utrata części ciała jest nieodwracalna. Można wpaść w myślenie, że wszystko co miało sens i nadawało wartość życiu, teraz jest nieosiągalne przez amputacje. Możesz odczuwać zniechęcenie, niską wiarę w siebie i swoje możliwości, oraz poczucie braku perspektyw. Może pojawić się podział na “ja” sprzed amputacji i “ja” po niej.
Pamiętaj, że jeżeli twój nastrój odbiera ci chęć do aktywności, czy kontaktów społecznych, warto skontaktować się ze specjalistą i odbyć konsultację psychologiczną.
- Etap zachowań prozdrowotnych – jest to proces odbudowywania poczucia kontroli i sprawczości nad nowymi realiami życia. Pojawia się duża chęć do podejmowania aktywności fizycznych, czy socjalnych. Dzieje się tak dzięki systematycznej rehabilitacji i podnoszeniu zakresu własnej samodzielności w życiu codziennym. Pokonujesz niemoc swojego ciała i stajesz się go bardziej świadomy.
- Etap akceptacji – następuje wskutek płynnego przejścia z poprzedniego etapu zachowań prozdrowotnych i jest z nim ściśle związany. W tym momencie adaptacji zaczynasz postrzegać swoją sytuację jako niezmienną i zupełnie naturalną. Amputacja kończyny przestaje być centrum twojego życia, a jedynie jego częścią. Zaczynasz znowu mieć plany, cele i potrzeby kontaktów społecznych.
Opis przebiegu adaptacji po amputacji, który został powyżej przedstawiony ma charakter ogólny i u każdej osoby może przebiegać inaczej.
Kiedy udać się do specjalisty?
Amputacja to bardzo trudne doświadczenie, które realnie wpływa na układ nerwowy i przez intensywny i długotrwały stres może spowodować tymczasowe jego przeciążenie. Może to skutkować zmianami w metabolizmie i biochemii mózgu, który podobnie jak inne organy, może zostać okresowo przesilony przez nadmierną eksploatację i potrzebować troski, oraz pomocy specjalisty. Zgłoszenie się po pomoc psychologa, czy psychiatry absolutnie nie jest przejawem słabości, lecz odpowiedzialności. Uzyskanie takiej pomocy jest niezwykle ważne. Bardzo trudno będzie Ci samemu wyjść z ciężkiego stanu, który może ulec nasileniu i pogłębieniu. Stanowi to poważne zagrożenie dla zdrowia i życia.
Jeżeli uznasz, że twoja kondycja psychiczna podlega wątpliwościom skorzystaj z konsultacji z psychologiem. Zdecyduje on, czy Twój stan i trudności, których doświadczasz są adekwatne, czy dezadaptacyjne. Jeżeli zajdzie taka potrzeba zleci konsultację psychiatryczną.
Rzeczywistość protezowania
Protezowanie wiąże się bardzo często z intensywnymi emocjami i przeżyciami. Nierzadko pojawia się nadzieja na zmianę sytuacji. Jednak zniekształcone przekonania i oczekiwania dotyczące zarówno samej protezy jak i przebiegu zaprotezowania, które oparte są na własnych wyobrażeniach połączonych z trudnościami z pogodzeniem się z nieodwracalną utratą częścią ciała mogą spowodować wielkie rozczarowanie, szczególnie na etapie nauki chodzenia, czy też poruszania protezą. Nadmierne i nieadekwatne nadzieje związane z protezą mogą doprowadzić do ponownego przeżywania traumy po amputacji.
W celu uniknięcia przykrych doświadczeń, warto wyszukiwać informacji i zweryfikować swoje założenia, kontrując je z realnymi możliwościami protez. Dobrze jest zrobić odpowiedni research dotyczący kliniki protetycznej, aby zapewnić sobie komfort i najwyższą jakość usług. Jest to trudny ale potrzebny proces, dzięki któremu protezowanie będzie łagodniejsze i bardziej efektywne. Jeżeli masz taką możliwość porozmawiaj z osobą po amputacji i poproś ją o podzielenie się swoimi przeżyciami.
Ludzki umysł nie wie jak chodzić w protezie, ani jak nią poruszać, dlatego uczenie się protezy (zakładanie jej, ćwiczenie) jest takie ważne. Pamiętaj, że nasz mózg daje nam możliwość nauki przez całe życie i potrzebuje tylko czasu i systematyczności, aby dostosować się do nowych warunków.
Niniejszy poradnik został opracowany na podstawie materiałów przygotowanych przez psycholożkę dr. Urszulę Horwath z fundacji Business Run , dzięki czemu zawiera rzetelne i sprawdzone informacje.
Zachęcamy do przeczytania wywiadu z psycholożką Eweliną Rytel z fundacji Moc Pomocy, która opowiada o wsparciu dla osób po amputacji. Rozmowę znajdziecie na naszym blogu!
